شاعری صناعتی است که شاعر بدان صناعت اتساقِ مقدمات موهمه کندو التئامِ قیاسات منتجه برآن وجه که که معنی خرد را بزرگ گرداند و معنی بزرگ را خرد نیکو را در خلعت زشت باز نماید و زشت را در صورت نیکو جلوه دهد و به ایهام قوتهای غضبانی و شهوانی را بر انگیزد تا بدان ایهام طیاع را انقباضی و انبساطی بود و امور عظام را در نظام عالم سبب شود.
چهار مقاله ی نظامی عروضی
مقاله ی دوم
========================================
[ دستِ اولِ این . . .]
دستِ اولِ این جنس
دستِ اولِ این
به چرخش
از دشمن و
جام و
آینه در خویش می نگری
مرا
آنسوی در
جا خوشم کرده
سر به سودای نهانت سخت
افتاده بالا و
پست
مِی کش از دست تو افتادنِ من
شاد من
شیرینِ ردِ انگشتهات
[ فرعیِ اما به انتهای کوچه ]
به چرخشِ باز
دور لانه اش
اما عبور گرانِ سنگ را
چندان می نیارزد
که فرهاد
بیستون را زد به ریشه ی خویش در آینه
من در جام
و تهی
به ناحیه ای در صدات
[ شکارگاه ]
هوای گریختن وزیده
از دماغت
بادی بالا بلند
که در نگاه تو
مانندِ باز
در صخره های دور به چرخش درافتد
هنوزم شاد خوش کرده جا
که شربتی مگرم نوش از ابروان تو
ـ لیز ـ
سایه انداخته چتری
که دیوانه منم
رخم افتاده به جام .
